NUN HI

Pathian thilsiam zinga hlu leh ropui ber chu nunna hi a ni. He khawvel hmuntina Ama thawkkhum nunna neitutena kan buaipui ber leh kan enghelh ber pawh nunna hi a ni a. Sakhaw hrang hrang zirtirnate pawh hian nunna lo a liama tum an nei chuang lova. Thiltih tehna dik lo thei lova kan ngaih kan Bible pawh hi nunna thuin a khat a. Isua Krista he khawvela a lo lan chhan ber pawh kha nun tam tak kan neih theih nan a ni.

Nunna hi a hlut em avangin lei mihring tena kan lungkham ber leh malsawmna nia kan ngaih thin pawh dam rei hi a ni. Kan induhsakna sang ber pawh dam reng tura induhsakna tawngkam a ni fo thin. Kan lei taksa rei tak dam tura kan duh ang bawkin kan thihhnuah pawh kan tu leh faten he khawvel hi kan lo rap ve ngei tawh a ni tih rawn hre ve tura kan duh avangin tukhaw hriat lohva thih boral tur chuan tu temah hi kan inphal thei lova. Chuvang chuan kan hming dai tawh lo tura thiltih engemaw neih ve ngei kan tum thin.

Kan damchhung nite hi kan lungawina leh kan nuam tih zawnga hman kan tum thin a, he khawvel hi kan duh dana kaih her tumin fawmkem leh zakzeh nei teuh chungin nunkawng kan zawh a. Damchhung khawsak lungkhamna hian min hnuk kal dawt dawt mai thin a nih hi. Chuvang chuan a lawm he hringnun kan zahpuite tana kan lo hnawksak fo thin ni. Hlimna leh lawmna te hi tawng ve thin mahila, damchhung khawsak kan lungkham luat avangin reiloteah lungngaihna chhumin a chimpil leh mai thin. Chuvang chu a ni a nge Jerome K Jerome chuan “I damchhung nun chuanna lawng chu a zangkhai theih nan i mamawh tawk chauh pai ang che” tia a lo sawi ni. Kan mamawh bak buaipuia kan buai phili reng thin avang hian alawm nun hahthlak tak kan neih phah thin ni. Amaherawhchu he hringnun hi thinrimna leh lungngaihna hlir nimahse nun hi kan thlahlel em em tho si. Lungin thim taka damchhung lungin tang tura an mi hren mek te, thi mai tura danin an chungthu a relsak te leh, retheihnain a kuangkuah avanga harsatna tinreng hmelhriattute pawh hian nun hram dan zawngin, thih ai chuan nun chu an thlang zel thova, “Nun ka ning” tia iak iak thinte pawh hian thihna thlanthim zet chu an ti ngawih ngawih tho mai. Englai pawha boral maithei kan nihzia hre thin mah ila thi boral mai mai tur chuan kan indah phal chuang lova, thihna hi midangte chan turah kan dah tlat thin. William Shakespear chuan “Kum sangkhat pawh dam ila, thi mai tur chuan ka la inngai chuang lovang” a ti. Cicero pawhin “Tumah kum khat dang la dam leh thei lo tur khawpa upaa inngai an awm lo” tiin a sawi ve bawk. He mite pahnih thu vuakthlak hian mihringte rilru puthmang a tarlang chiang hle.

Mifingte chuan kan damchhung hun hi mombati alh ral tial tial nen an tehkhin thin. Thenkhat chuan “Khawvelah hian mikhual ka ni” tiin an indawm kun tlawk tlawk a, a then chuan “Thihna tlangchhipa chuang kan ni” an ti vawng vawng mai bawk. Kan Bible chuan mihring nunna hi chhum reilote lo langa, ral leh mai thin ang hi niin a sawi bawk a, chumi zulzui chuan Hans Christian Anderson pawhin hringnun rei lohzia chu heti hian a sawi, “Mitin nun hi Lasi thawnthu, Pathian kuta ziak chu a ni” a ti. A ni reng a, a thawnthu ziaktuin a tihtawp hun hunah he hringnun hi chu a tawp mai dawn a ni.

Chuti chhung chuan reitak dam hi kan duhin kan thlahlel ngawih ngawih si a, damreina chu engtin nge kan zawn tak ang le? Sap thufing chuan “Kan damrei leh reiloh hi kum ten a hril lova, kan thiltih ten a hril ber zawk a ni” tiin a lo sawi a. H.C.Balley chuan “Damrei leh rei loh lam ai chuan damchhung nun hmandan tur hi a ngaihpawimawh awm zawk” a lo ti ve bawk. Alex Carrel pawhin “Damchhung nun hi kum tamtaka belhchhah ai chuan damchhung nun hi kum taktaka belhchhah a pawimawh zawk” tiin a sawi. He mite thusawi hi damreina kan zawn dan tur dik tak niin a lang.

Nun awmze man tak tak tute chuan nun derthawn zia an hria a, fimkhur takin an hun neihte a tha thei ang berin an hmang thin. Rabindranath Tagore chuan “Hun nena kan kal rual zel theih loh chuan kawng kan bo tawh a ni” tiin hun hmanthat a pawimawh zia a sawi a ni. Fimkhur taka nun hmang tute chuan nunkawng an zawh sual ngai lo va, nun hi midangte tana rawngbawlna ang hialah an ngai thin. Khailil Gibrain chuan “I nitin nun hi i Temple leh i sakhua chu a ni” a ti hial a. Ellen Strugis Hooper pawhin “Ka muhil a, ka mumangah chuan nun hi mawina niin ka hmu a, ka thangharh a, nun hi rawngbawlna a ni tih ka hre ta” a ti hlawl mai. He khawvela nungdama kan awm chhung chuan tih tur kan la nei theuh mai. Moleire chuan “Nung turin ei la, ei turin nung suh” tiin a sawi thlawt mai. Bishop Richard Cumberland pawhin “Tuiek ral ringawt ai chuan rimtawnga thih a tha zawk” tiin a sawi thlawt bawk. Hmantlak leh chhawrtlaka nun kan tum si loh chuan nun awmzia kan man pha tawh lo tihna a ni ang.

He lei hi kan kumhlunna tur a nih loh avang leh thihna hian hmawm zawh mai tuma min chan reng thin avangin he khawvela mihringte an lo awm tirh a ta tawh mi hmingthang leh mi hmingtha sang tam tak an liam tawh a, lal leh milian pawh chhiarsen loh chhilhbo an lo ni tawh. Mi chungchuang leh damreng tlak khawpa hmeltha hmingthang engemawzat leilungah hian an lo tawihral tawh a, mifing leh remhria pawh khawvel hian a lo sun teuh tawh. Mi rethei leh chanhai chhiarsen loh vuiliamin an awm tawh a, mi chak leh thiltithei thahnem fe chu thihnain a lo kuangkuah tawh a, hnehtheih loh nun neitu sakhaw puithiamte meuh pawh thihna hian a lo tlawm teuh tawh bawk. Chung mite chu khawvelah hian an rawn inlar leh ngai tawh lovang a, kohkir theih pawh an ni tawh hek lovang. He nunna hlu tak mai hi engti kawng zawng maha chelhdin theih leh tihkhawtlai theih a ni lo. Chuvang chuan nunna neitu ni mah ila thi tura kan inbuatsaih a tul si a, kan hun neih tawite a tha thei ang bera hman hi min dintu Pathian leh kan mihring puite chunga kan bat a ni.

Leonardo Da vinci chuan “Chhun hman thatin zan mut a titui angin, damchhung nun hmanthatin thihna hlimawm a thlen thin” tiin a sawi a. Ogden Nash phei chuan a hun a hmang tha awm hle mai, “Ka nun hmanral takte kha ka ngaihtuah let a, inchhirna tur ka hre lo” a ti hial mai. Kan nun kan hman that loh thin avangin beidawng takin nunkawng kan zawh a, hrilhhai leh lungchhe takin kan nun hmawr kan bawk fo thin. Nun awmzia hrechianga hmufiah tute erawh chuan engthawlna hla sa chungin he nunkawng hi hlim takin an zawh chhuak thin.