TUNLAI TECHNOLOGY LEH ŢHALAITE

By- T.D. Zalawmpuia                                                                                   

            Media-in tunlai ţhalaite a nghawng danah hian a ţha lam aiin a chhe lam zâwnga a nghawng dan chu a langsar zâwk mah a. Mi ţhenkhatin hriselna lamah hmasawn phah nan hmang bawk mahse mi tam tak nun chu a tihbuai phah zawk a, mihring nundan phunga nun kawngah an buai phah hle a ni. Media hian chak takin ţhalaite a dêng a, chutih laiin Kohhran hian an nun mamawh phuhrûk zo loin an inhria a. Kristian nundàn phung thlauh thlain nun dàn phung thara nun an duh a. Thil thar hlekah hlimna a awm ringin an bawh huam huam zêl mai a ni.

            Tunlai ţhalaite hian nun kalpui dàn turah kohhran an duh khawp lo tih a lang a. Mahse mahni inenfiahna thûk tak nei si loin thil thar zuanin an tlân a ni ber. Ţhalaite hian ngaihdàn fel tak an nei lo a, mita an hmuh leh benga an hriatte tih châkna an nei lian a. Chu chuan an nunah nghawng tam tak a nei a (Nuna nghawng nei nia inngai 61.33% Khawpui leh 61.6% khawpui pâwn, Synod Bu, 2010) (Nuna nghawng a neih sâng ber – zirna kawngah khawpui 71.23% leh khawpui pâwn 70.45%) (Inchei dànah hmeichhiate lêrh taka an incheina chhan hi TV a ni titu hi Aizawlah 89% zet an awm a, Aizawl pâwna mite 93.6% zetin chu chu an ngaihdàn a ni tho a ni. Synod Bu, 2010). Hnathawh dànah te, mipat hmeichhiatna lam thilah (84.93% khawpui leh 64% khawpui pâwn) te an châk zawng a piang an pan a, nun tlahawlhah an tlu lût mek a ni. Hêng thil pathumah Mobile phone, Television leh Computer te zîngah hian Mobile phone hmangtu an tam ber a. TV leh computer hi inhman ţâwm theih a nih avangin a nei lote pawhin hman tur an hmu tho bawk. Hêng thil pathumte hian ţhalaite nunah nghawng ţha nei bawk mahse nghawng ţha lo a nei thûk hle a ni. Media-in a nghawng dan ţhenkhat han târ lang ila:

  1. TV hi nitin darkar khat aia tam an en deuh vek a, mobile phone hi mi ţhenkhatin an hman tam hle laiin a nâwlpuia lâk chuan dârkar khat aia tam hmang chu TV en aiin an tlêm zawk.
  2. Technology thar hian mi tam tak mut hun leh thawh hun a sawnsak dâwrh a. Hei hian zirna leh hnathawhnaah nghawng a nei a, chhûngkaw nun a tibuai bawk. Hrisêlna lam thlenga a nghawngte pawh an awm bawk. (Zân men rei phah nan ka hmang ţhin ti hi Aizawl-ah 57.06% zet an awm  a. Synod Bu, 2010).
  3. TV leh Computer neiten dahna hmun bîk an nei lo, a lût a chhuakin an hmuh theihna tûr sitting room-ah emaw an dah ber a. Theih chu ni se dahna hmun hran neih a ţha hle. TV en hun bîk nei an awm mumal lo bawk. Nu leh pain TV en hun fel tak siam ni se. (Sitting room-a TV dah 219 (88.6%) an awmin an tam fâl hle a. Bedroom-a dah hi 9 (3.64%) an awm a, hmun dangah 19 (7.69%)-in an dah thung. Synod Bu, 2010).
  4. Sawrkarin ‘The Cable Television Networks (Regulation) Act, 1995 hi a nih dan taka a hman loh avangin TV-ah thil ţha lo en tur a tam phah hle. (Naupang zawhna chhanna aţanga kan hmuh dan chuan chhangtu 160 (64%) te chuan a remchan hun hunah TV an en ţhin a, zinga en ţhin 53 (21.2%) an awm bawk, chhuna en ţhin 46 (19.6%) an awm bawk. Zana TV en ţhin 59 (23.6%) leh zan reia en ţhin 5 (2%) an awm a, a remchan hun huna en 160 an awm bawk. Synod Bu, 2010).

A chunga târ lan tâk aţanga Kohhran leh ram leh hnam tana thil pawi tak lo thleng ta te chu:

  1. Kohhran inkhâwm kan tlêm zêl laiin ţhalaite chuan tûnlai technology lamah hun an hmang tam zâwk daih a ni.
  2. Tunlai media ţhang duang tak hian ţhalaite chu mipat hmeichhiat hman uarna lamah a hruai lût nasa hle. Tunah chuan Mobile phone hi chutianga indawrna hmanraw hman uar ber a ni.
  3. TV en leh computer games khelh avangin naupang nunphung a danglam nasa hle a; zirna, nungchang leh hrisêlna lam thlengin an nunah a nghawng.
  4. Mahni nih dan leh pianhmanga lungâwi lo an tam phah a, hnam dang pian nalh tak tak an hmuhin chutiang chu nih ve an châk a, mahni insitnaah a hruai lût bawk.
  5. Media hian incheina kawngah nghawng a nei nasa hle a, mipa aiin hmeichhiate a nghawng nasa zâwk bawk.

            Mmedia leh technology lo ţhang zêl hmachhawn turin hma lâk theih dan tur kawng hrang hrang a awm thei a, chung te chu a tlangpui chauh han sawi zawr zawr ila:

  1.  Media-in nghawng a neih nasatna ber chu chhûngkaw nunah a ni. Chuvangin nu leh paten fate tân an hun pe tam thei sela. Nu leh pate inlaichînna ţha neih a pawimawh a. Nu leh paten an fate nen hun tam thei ang ber hmang ho turin ţan la sela. Chhûngkaw inkaihhruaina fel tak neih a ţul.
  2. Fanaute hi Lalpa laka kan rochan an nih ang ngeiin nu leh pain mahni fate enkawl uluk a ngai a. Kawng ţha kawhhmuh thei turin nu leh pate pawh inzir a pawimawh khawp mai. Nu leh pa tam tak chuan kan fate hi kan en liam mai mai a, an kalna tur kawng dik pawh kan zawn sak ngai lo. Sual an tihin kan dodal bur a, eng hi nge ţha eng hi nge ţha lo tih zirtir leh hrilh hriat fo a pawimawh hle a, chumi atan chuan mahni pawh kan inzir fo a pawimawh a ni.
  3. TV leh Computer-te hi hman loh theih loh a ni a. Nu leh pate hian TV en hun leh Computer Games khelh hun bituk se. An hun bituk chu zawm ngei turin an fate khuahkhirhin thunun tlat bawk se. Tunlaiah chuan ti lo tura inzirtir aiin a hmandan leh a hun hriat hi a pawimawh hle tawh a ni. Hunawl hnawhkhah nana kan hman thiam chuan thil ţha tak a nih rualin englai pawha kan en a kan khelh chuan thil ţha lo tak a thlen ţhin a ni.

        Sawi tur tam tak la awm mahse, tunţum atan chuan duh tawk phawt ila, kan sawi tâk te hi a hmawr hmuhtu-ah hmang thiam ila, tunlai technology-in kan chhungkuaah enge nghawng a neih tih leh eng tianga hmalak zel tur nge tih ngaihtuahna thar min siam sak se, tichuan kan fate’n kawng dik an zawh theihna tur lo ni mawlh teh se. Tuna ţhalaite hi nakin lawk a ram leh hnam innghahna bulpui an la ni dawn si a.

Leave a comment